Gerard Rietman hoeft niet lang na te denken over de plek waar het begon. Het was op de essenvelden, tussen alle andere boerderijen. Hoeveel het er waren, weet hij niet precies meer. “Tien, twintig misschien.” Het maakt ook niet uit. Het ging er niet om hoeveel, maar om hoe het leven op een boerderij in Vilsteren toen was.
Hij groeide op in een gezin van zes kinderen, vier zussen en hij als jongste jochie. Een boerengezin. “We deden alles samen,” zegt hij. En dat “alles” zat in de kleine dingen.
Het huis had zijn eigen indeling, verteld Gerard. Het stokhuus was de keuken. De heerd de mooie kamer. De spinne was de grote kast. Het zijn woorden die je bijna niet meer hoort, maar ze zeggen veel over een wereld waarin alles zo zijn plek had en iedereen wist wat die plek in huis betekende.
Douchen zoals nu bestond niet. ’s Zomers kon het buiten, maar vaak gebeurde het gewoon in de stal. Als de koeien naar buiten waren, werd er een kleed neergelegd en daar werd gewassen. De wc zat ook op de deel. Vanaf de slaapkamer op zolder drie trappen naar beneden. Als er visite was moest die daar ook naar toe. Het hoorde erbij.
In het verhaal van Gerard klinkt er geen klacht. Geen hang naar comfort, eerder heimwee naar eenvoud. Zondagen hadden hun eigen ritme. Eerst het erf harken, dan naar de kerk. Lopend. Twintig minuten, soms langer. Met kerst zelfs midden in de nacht. Om kwart voor drie weg, door sneeuw of modder, om de nachtmis te halen. En daarna weer terug. Geen alternatief, geen discussie. Bij thuiskomst werd balkenbrij gegeten.
Het leven van Gerard in Vilsteren speelde zich af tussen boerderij, kerk en familie. Na de kerk op zondag kwam de gezelligheid. Stoelen en spullen aan de kant, kaarten op tafel. De hele familie bij elkaar. “Altijd gezellig,” zegt Gerard. Het klinkt zo simpel, maar daarin zat alles: verbinding, ontspanning, samen zijn.
Spelen gebeurde net zo. Er waren nog geen verenigingen. Gewoon een doel timmeren en voetballen. Zondagmiddag werd het doel weer uit elkaar gehaald. Het veld was van iedereen en van niemand tegelijk. De wereld was klein, maar compleet.
Later veranderde dat. Er kwamen verenigingen, voetbal, volleybal, scouting niet te vergeten! De wereld werd groter. Maar volgens Gerard is er in de kern niet veel veranderd.
Vilsteren is klein, zegt hij, maar fijn! Er gebeurt veel. Feesten, activiteiten, carnaval, paasvuren. jong en oud doen mee. “Mijn petje af voor die jonge jongens,” zegt hij. De energie zit er nog steeds. De jeugd zet door waar wij vroeger mee zijn begonnen.
En als iemand buiten de groep dreigt te vallen? “Ach, weet je,” zegt Gerard, “ze komen er vanzelf weer bij,” zegt hij. Niet omdat het moet, maar omdat het zo werkt.
En misschien is dat wel de kern van wat hier deze avond in Vilsteren zichtbaar wordt, en wat je ook steeds terug hoort in wat Gerard vertelt. Het hoeft niet groot, niet spectaculair, maar het voelt wel stevig: Vilsteren als een gemeenschap waarin het vanzelfsprekend is dat je elkaar ziet, en waarin je onderdeel bent van het geheel.
